Istorija


Jugoistočna Srbija je bila naseljena još u vreme praistorije o čemu govore mnogobrojni tragovi na nekadašnjim ljudskim staništima kao što su pećinski crtež konjanika u Gabrovnici kod Knjaževca, tragovi neandertalskog čoveka na lokalitetu „Pećurski kamen“ kod Sokobanje, nalazišta Bubanj i Velika humska čuka kod Niša i dr.


Pećinski crtež u blizini sela Gabrovnica


U antičkom periodu (I veku nove ere) ovuda je prolazio rimski vojni put tzv. Via Militaris koji je povezivao Singidunum sa Konstantinopoljem, današnji Koridor 10, o čemu svedoče mnogobrojna utvrđenja i svratišta duž ovog putnog pravca.


Antički hroničar Plinije (II vek n.e.) beleži ovaj prostor kao deo rimske provincije Mezija u kojoj žive Mezi, Tračani, Dardanci, Tribali, Timahi.


Felix Romuliana


U Jugoistočnoj Srbiji rođen je slavni rimski imperator i vojskovođa Flavije Valerije Konstantin (Konstantin Veliki), 274. godine. Poznat je u svetskoj istoriji kao vizionar koji je 313. godine doneo Milanski edikt o toleranciji vera nakon kojeg su prestali progoni hrišćana u Rimskom carstvu.


Za vreme Konstantina, naročito posle Milanskog edikta 313. godine, hrišćanstvo prodire u unutrašnju Dakiju, a u drugoj polovini IV veka ustanovljena je episkopska stolica u Remesijani (Beloj Palanci), sa episkopom Niketom. Iz ovog perioda u Nišu postoje brojni ostaci: raskošne vile i mozaici na arheološkom nalazištu Medijana, brojni predmeti, novčići i skulpture izuzetne umetničke vrednosti (kopija portreta - glava cara Konstantina u bronzi), koji su izloženi u Arheološkoj sali Narodnog muzeja. U Zaječaru je u 3. veku rođen drugi od šesnaestorice imperatora Gaj Valerije Maksimilian.


Od propasti Rimskog carstva  u prošlosti Jugoistočne Srbije razlikovali su se periodi vizantijske, bugarske, srpske i turske uprave.


U savezu sa Ugarskom, Stefanu Nemanji je to delimično pošlo za rukom u borbama 1182-1183, kada je udružena srpsko ugarska vojska osvojila oblast Niša, Pirota i prodrla do Sofije.
Nemački car Fridrih Barbarosa se za vreme trećeg krstaškog pohoda 1189. u Nišu sreo sa Velikim srpskim županom Stefanom Nemanjom.
U 14. veku Turci osvajaju ove krajeve i za sobom ostavljaju vredne  tragove materijalne kulture (Niška tvrđava, tursko kupatilo u Sokobanji).


Manastir Sveta Trojica


Pirot je za vreme turske vladavine bio važno saobraćajno mesto na Carigradskom drumu, a po potrebi i vojna postaja i konačište ili sabiralište turske vojske. U drugoj polovini XVII veka 1761. godine osnovana je Nišavska, odnosno Pirotska eparhija, sa sedištem u Pirotu kao zasebna celina u sastavu Sofijske mitropolije. Kriza i propast Prvog i Drugog srpskog ustanka imali su teške posledice i u ovim krajevima. 1833.god. ovaj kraj je konačno oslobođen i pripojen Miloševoj Srbiji.


Jugoistočna Srbija je živela mirno sve do 1876. godine, kada su Srbija i Crna Gora ušle u rat sa Turcima, potpomažući time srpske ustanike u Bosni i Hercegovini, koji su digli bunu 1875. godine. Ovi krajevi su ponovo postali poprište krvavih borbi sa Turcima, koji su ovamo upadali iz Vidinskog pašaluka.


Nalazeći se na ratnoj vetrometini Balkana ovaj kraj je učestvovao i u dva balkanska, kao i u oba svetska rata.